Thai TH English ENG
 
หน้าหลัก แผนผังเว็บไซต์ ถาม-ตอบ FAQs การช่วยเหลือ
 
ติดตามประเมินผล
 

Thailand Web Stat 

FONTSIZE
Print this page  |  Send this page  |  export to PDF
โครงการส่งเสริมการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวในศูนย์ข้าวชุมชน (ภายใต้โครงการทุ่งกุลาร้องไห้)


 
กิจกรรมส่งเสริมการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวในศูนย์ข้าวชุมชน

1. ความเป็นมา
              สืบเนื่องจากรัฐบาลผลิตเมล็ดพันธุ์ได้ไม่เพียงพอกับความต้องการใช้ของเกษตรกร ทางออกในการแก้ไขการขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ได้อย่างยั่งยืนและเป็นแหล่งถ่ายทอดความรู้ในการผลิตข้าว โดยให้ชุมชนคือ ศูนย์ข้าวชุมชนดำเนินการผลิตเมล็ดพันธุ์เอง
 
2. วัตถุประสงค์
              เพื่อส่งเสริมให้ชาวนามีการผลิตและกระจายเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีไว้ใช้อย่างเพียงพอและต่อเนื่อง เพื่อเป็นศูนย์กลางในการพัฒนาชาวนาให้มีความสามารถในการผลิตและการตลาดข้าว เป็นชาวนามืออาชีพ รวมทั้งสร้างเครือข่ายที่เข้มแข็ง
 
3. เป้าหมาย
              ดำเนินการในพื้นที่ทุ่งกุลาร้องไห้ทั้ง 5 จังหวัด จำนวนศูนย์ข้าวชุมชนในปี 2549/50 รวม 33 ศูนย์ และปี 2550/51 ดำเนินการ 33 ศูนย์เดิม ผลผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวศูนย์ละ 50 ตันต่อปี หน่วยงานรับผิดชอบคือ กรมการข้าว
 
4. งบประมาณ
              ในปีงบประมาณ 2549 จำนวน 3.50 ล้านบาท และปี 2550 จำนวน 6.06 ล้านบาท

5. ผลการประเมิน
              ศูนย์ข้าวชุมชนได้รับการส่งเสริมในปี 2549/50 และปี 2550/51 จำนวน 33 ศูนย์ ตามเป้าหมาย แต่ละศูนย์มีจำนวนสมาชิกเฉลี่ย 23 และ 22 ราย พื้นที่ทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์เฉลี่ย 196.12 และ 192.36 ไร่ต่อศูนย์ จากเป้าหมาย 200 ไร่ต่อศูนย์ ในปีดังกล่าว ตามลำดับ
 
              ปัจจัยการผลิตสำคัญที่ได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงาน ประกอบด้วย เมล็ดพันธุ์ขยายข้าวขาวดอกมะลิ 105 ปริมาณ 3 ตันต่อศูนย์ต่อปี ตามเป้าหมาย เมล็ดพันธุ์พืชปุ๋ยสดเพื่อการปรับปรุงบำรุงดิน ปี 2549/50 จำนวนศูนย์ที่ได้รับจัดสรรรวม 16 ศูนย์ ปริมาณศูนย์ละ 942 กิโลกรัม จากเป้าหมาย 1,000 กิโลกรัมต่อศูนย์ และปี 2550/51 จำนวนศูนย์ที่ได้รับการจัดสรรลดลงเหลือ 13 ศูนย์ และมีปริมาณค่อนข้างน้อยเฉลี่ยเพียง 338 กิโลกรัมต่อศูนย์ นอกจากนี้ หน่วยงานสังกัดกรมส่งเสริมการเกษตร ได้ดำเนินการให้การถ่ายทอดความรู้ด้านการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวตามกระบวนการโรงเรียนเกษตรกร จำนวน 6 -7 ครั้งต่อศูนย์ มีผู้ทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์เข้ารับการอบรมครบทุกหลักสูตรปี 2549/50 ร้อยละ 63.46 เข้าอบรมไม่ครบตามหลักสูตร ร้อยละ 36.54 ส่วนในปี 2550/51 ร้อยละ 66.34 และ 33.66 ตามลำดับ
 

ปริมาณเมล็ดพันธุ์ข้าวจากแปลงผลิต

ร้อยละของเมล็ดพันธุ์ที่นำมาตรวจรับรอง

  
              ผลจากการทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ปี 2549/50 ได้รับผลผลิตเฉลี่ย 363.47 กิโลกรัมต่อไร่ และปี 2550/51 เฉลี่ย 335.89 กิโลกรัมต่อไร่ หรือคิดเป็นปริมาณเฉลี่ย 74.82 และ 70.18 ตันต่อศูนย์ โดยเกษตรกรนำผลผลิตดังกล่าวไปตรวจสอบเพื่อการรับรองคุณภาพ ร้อยละ 64.78 ในปี 2549/50 และเพิ่มเป็นร้อยละ 74.64 ในปี 2550/51 ซึ่งได้รับการรับรองคุณภาพทั้งหมด หรือคิดเป็นปริมาณเฉลี่ย 48.47 และ 52.38 ตันต่อศูนย์ ตามลำดับ จากเป้าหมายศูนย์ละ 50 ตันต่อปี

              ด้านผลกระทบ พบว่า เกษตรกรผู้ผลิตเมล็ดพันธุ์จำหน่ายผลผลิตได้ราคาสูงกว่าราคาข้าวเปลือกทั่วไปเฉลี่ย 2.24 บาทต่อกิโลกรัม ในปี 2549/50 และ 2.97 บาทต่อกิโลกรัม ในปี 2550/51 จากเป้าหมาย 2 - 5 บาทต่อกิโลกรัม ด้านการเป็นศูนย์กลางในการพัฒนาชาวนามืออาชีพในการผลิตข้าวคุณภาพมาตรฐาน GAP มีการถ่ายทอดเทคโนโลยีการผลิตโดยชาวนาชั้นนำที่สร้างขึ้นเพื่อเป็นวิทยากรช่วยทำหน้าที่ถ่ายทอดเทคโนโลยีดังกล่าว และส่งเสริมให้ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดีจากศูนย์ฯ พบว่า ในปี 2550/51 พื้นที่นาได้รับการส่งเสริมเฉลี่ย 580 ไร่ต่อศูนย์ ในจำนวนนี้ได้รับการรับรองคุณภาพ GAP ร้อยละ 49.06 ซึ่งค่อนข้างน้อย เนื่องจากเกษตรกรส่วนใหญ่ยังไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์เท่าที่ควร รวมทั้งประสบปัญหาภัยแล้ง
 
 

              ความเพียงพอของเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี โครงการฯ มีเป้าหมายกระจายเมล็ดพันธุ์ข้าวในพื้นที่ 2,600 ไร่ต่อศูนย์ต่อปี พบว่า ในการทำนาปี 2550/51 เกษตรกรในพื้นที่ดังกล่าวใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวเฉลี่ย 23.33 กิโลกรัมต่อไร่ จากผลผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวเฉลี่ย 48.95 ตันต่อศูนย์ ในปี 2549/50 ข้างต้นจะสามารถกระจายในพื้นที่ 2,098 ไร่ต่อศูนย์ หรือคิดเป็นร้อยละ 80.71 ของพื้นที่เป้าหมาย ซึ่งแสดงให้เห็นว่า

              การผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดียังไม่เพียงพอกับความต้องการของชาวนา และเมื่อพิจารณาถึงแนวโน้มความต่อเนื่องของการผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวของศูนย์ข้าวชุมชน พบว่า ในด้านเงินทุนหมุนเวียน ศูนย์ฯ ร้อยละ 86 มีเงินทุนหมุนเวียนเฉลี่ย 78,529 บาทต่อศูนย์ และร้อยละ 14 ไม่มีเงินทุนหมุนเวียน ซึ่งหากรัฐบาลไม่มีการสนับสนุนเงินทุนก็ไม่สามารถดำเนินการต่อเนื่องได้ การทำบัญชีหมุนเวียนเงินทุนและหมุนเวียนเมล็ดพันธุ์ ร้อยละ 18 ทำบัญชีได้ครบถ้วน และร้อยละ 82 ทำบัญชีไม่ครบถ้วน ตรวจสอบยาก
 
6. ปัญหาอุปสรรค
              6.1 ปัญหาของผู้ทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ร้อยละ 85 มีปัญหาจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ได้ราคาต่ำกว่าราคาเมล็ดพันธุ์ที่จำหน่ายโดยสหกรณ์การเกษตร ( 15 บาทต่อกิโลกรัม) ร้อยละ 77 ขาดแคลนน้ำในการทำแปลงพันธุ์ และร้อยละ 75 ปัจจัยการผลิตราคาแพง
  
              6.2 ปัญหาของเกษตรกรที่นำเมล็ดพันธุ์ข้าวไปใช้ปลูกปี 2550/51 ร้อยละ 79 มีปัญหาขาดแคลนน้ำในการทำนา ร้อยละ 62 ปัจจัยการผลิตราคาแพง และร้อยละ 43 วัชพืชมากยากต่อการกำจัด

              6.3 จากการสังเกตพบว่า ศูนย์ฯ ส่วนใหญ่ไม่มีสถานที่และอุปกรณ์ในการรวบรวมและปรับปรุงเมล็ดพันธุ์ข้าว การจัดการผลผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าว ศูนย์ฯ ส่วนใหญ่ยังไม่ทำให้เกิดการรวมกลุ่ม เกษตรกรต่างคนต่างปรับปรุงสภาพเมล็ดพันธุ์และต่างคนต่างขาย ทำให้ขาดอำนาจการต่อรองและขาดความน่าเชื่อถือในคุณภาพและราคา

              6.4 ด้านกองทุนหมุนเวียนที่บริหารโดยคณะกรรมการฯ ส่วนใหญ่ขาดการทำบัญชีหมุนเวียนเงินทุนและเมล็ดพันธุ์ที่ถูกต้องสมบูรณ์ ทำให้ตรวจสอบยาก
 
              6.5 เกษตรกรสมาชิกศูนย์บางส่วนได้รับการถ่ายทอดเทคโนโลยีไม่ครบทุกครั้ง และไม่นำผลผลิตไปทำการตรวจเพื่อรับรองคุณภาพ ค่าตอบแทนของชาวนาอาสาที่ทำหน้าที่ตรวจแปลงได้พียง 30 บาทต่อแปลงต่อครั้ง และชาวนาชั้นนำซึ่งเป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ไม่มีค่าตอบแทน จึงไม่จูงใจในการทำงานใน ระยะยาว เจ้าหน้าที่ผู้ดูแลศูนย์ข้าวชุมชนมีเพียง 1 คนต่อศูนย์ ซึ่งเป็นเจ้าหน้าที่เกษตรตำบล กรมส่งเสริมการเกษตร ในขณะที่ศูนย์ฯ เป็นงานตามภารกิจของกรมการข้าว ผลงานไม่มีการนำไปพิจารณาความดีความชอบ จึงขาดแรงจูงใจในการทำงาน ประกอบกับงานในความรับผิดชอบมาก ไม่สามารถติดตามดูแลได้อย่างมีประสิทธิภาพ
 
7. ข้อเสนอแนะ
              7.1 การจัดตั้งศูนย์ข้าวชุมชนในระยะต่อไป ควรพิจารณาจุดที่มีความพร้อมทั้งด้านสถานที่ และศักยภาพของชุมชน ในศูนย์ที่ได้ดำเนินการไปแล้ว

              7.2 เจ้าหน้าที่ควรติดตาม และพิจารณาดำเนินการคัดเลือกศูนย์ฯ ที่สมาชิกให้ความสนใจทำแปลงผลิตเมล็ดพันธุ์ข้าวอย่างจริงจังเป็นศูนย์นำร่อง พร้อมทั้งให้การสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์และเจ้าหน้าที่ดูแลให้คำแนะนำเพื่อให้มีการดำเนินงานอย่างครบวงจร
               
              7.3 ควรแนะนำการทำบัญชีเงินทุนและบัญชีเมล็ดพันธุ์ข้าวของแต่ละศูนย์ให้มีการดำเนินการอย่างถูกต้องสามารถตรวจสอบได้
   
              7.4 ศูนย์ที่ยังขาดความพร้อมด้านเงินทุนในการรับซื้อขายเมล็ดพันธุ์ ควรส่งเสริมด้านการตลาด และดำเนินการให้มีการประสานเชื่อมโยงกับสหกรณ์การเกษตรในการจำหน่ายเมล็ดพันธุ์ นอกจากนี้ ควรเพิ่มค่าตอบแทนให้ชาวนาอาสาและชาวนาชั้นนำ พร้อมทั้งพัฒนาความสามารถเพื่อแบ่งเบาภาระของเจ้าหน้าที่ และจูงใจให้ร่วมทำงานในระยะยาว กรมการข้าวควรจัดเจ้าหน้าที่สนับสนุน หรือพัฒนาเกษตรกรอาสาให้มีความเข้มแข็ง และสามารถช่วยในการดำเนินงานอย่างเพียงพอและทั่วถึง เกษตรตำบลที่ดูแลศูนย์ข้าวชุมชนซึ่งมีผลงานบรรลุเป้าหมาย ควรได้รับการพิจารณาความดีความชอบจากต้นสังกัดของเกษตรตำบลด้วย หรือควรให้กรมส่งเสริมการเกษตรเป็นหน่วยงานที่มีหน้าที่ร่วมรับผิดชอบโครงการด้วย

   

 

สงวนลิขสิทธิ์ตาม พรบ.ลิขสิทธิ์ สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
ถ.พหลโยธิน เขตจตุจักร กทม. 10900 โทร. 0-2940-5550 - 1, 0-2940-5553 - 4, 0-2940-5556 - 9